درسنامه آموزشی مطالعات اجتماعی کلاس نهم

از فردای پیروزی انقلاب اسلامی تلاش برای تحقق شعار «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» که خواستهٔ اصلی و اساسی ملت در جریان انقلاب اسلامی بود، آغاز شد.

برپایی نظام جمهوری اسلامی

همه‌پرسی تعیین نظام سیاسی

امام خمینی به دولت موقت انقلاب مأموریت داد که ضمن ادارهٔ امور کشور، اقدامات لازم را برای تأسیس نظام سیاسی جدید انجام دهد. مقدمات برگزاری همه‌پرسی برای تعیین نظام سیاسی خیلی زود فراهم شد. مردم ایران در روزهای 10 و 11 فروردین 1358 برای تعیین سرنوشت سیاسی خود به پای صندوق‌های رأی رفتند تا از میان دو گزینهٔ «جمهوری اسلامی: آری یا خیر» یکی را برگزینند. در این همه‌پرسی، 98/2 درصد مردم به جمهوری اسلامی رأی مثبت دادند. نتیجهٔ همه‌پرسی در 12 فروردین اعلام گردید و پس از آن، این روز به عنوان روز جمهوری اسلامی نام گذاری شد.

تدوین و تصویب قانون اساسی جدید

بلافاصله پس از همه‌پرسی تعیین نظام سیاسی، مقدمات تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی فراهم آمد.

انتخابات ریاست جمهوری و مجلس شورای اسلامی

پس از تصویب قانون اساسی، انتخابات اوّلین دوره ریاست جمهوری (بهمن 1358) و سپس اوّلین دوره مجلس شورای اسلامی (اسفند 1358) برگزار شد. پس از انتخاب رئیس جمهوری و تشکیل مجلس شورای اسلامی، هیئت دولت نیز تعیین شد و نظام جمهوری اسلامی به طور رسمی شکل گرفت.

شکل گیری نهادهای انقلابی

پس از پیروزی انقلاب اسلامی به فرمان امام خمینی، برخی نهادهای انقلابی بر اساس ضرورت و نیازهای کشور به وجود آمدند. از جملهٔ مهم‌ترین این نهادها، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و بسیج مستضعفان با هدف دفاع از آرمان‌های انقلاب اسلامی و مرز و بوم کشور شکل گرفتند. نام و وظیفه سایر نهادهای انقلابی را در جدول زیر مطالعه کنید.

توطئه‌ها و دسیسه‌های دشمنان

به دنبال پیروزی انقلاب اسلامی، رژیم وابستهٔ پهلوی سقوط کرد و حکومت جمهوری اسلامی تأسیس شد. نظام جمهوری اسلامی ایران از همان ابتدای شکل گیری به حمایت از نهضت‌های آزادی‌بخش در سراسر جهان برخاست. به همین دلیل، روابط خود را با دولت اشغالگر قدس قطع کرد و از قیام مردم فلسطین برای آزادی سرزمین خود پشتیبانی نمود. از این‌رو، دولت‌های سلطه‌گر و زورگو، که در رأس آنها آمریکا بود، فعّالیت‌های گسترده‌ای را برای انحراف و نابودی نظام نوپای اسلامی آغاز کردند.

الف) ایجاد شورش و ناامنی

در سال‌های نخست پیروزی انقلاب اسلامی، گروه‌های ضد انقلاب داخلی با حمایت دشمنان خارجی انقلاب اسلامی در بخش‌هایی از کشور، به ویژه در مناطق مرزی، به ایجاد ناامنی و اغتشاش پرداختند. این گروه‌ها قصد داشتند با به راه انداختن جنگ داخلی، اقوام ایرانی را در مقابل هم قرار دهند. آنها حتی به اموال عمومی و دارایی‌های مردم نیز خسارت‌های فراوانی وارد کردند.

ب) ترور شخصیت‌ها و مردم انقلابی

یکی از اقدام‌های جنایت‌کارانهٔ گروه‌های ضد انقلاب مانند فرقهٔ مجاهدین خلق (منافقین) که با حمایت دشمنان خارجی انجام گرفت، ترور گستردهٔ شخصیت‌های انقلابی، مسئولان سیاسی و فرهنگی بود. در نتیجهٔ این اقدام‌های تروریستی، تعداد زیادی از شخصیت‌های نظام جمهوری اسلامی و یاران نزدیک امام به شهادت رسیدند. منافقین حتی به مردم عادی هم رحم نمی‌کردند و چندین هزار نفر از زن و مرد و پیر و خردسال را به قتل رساندند.

آیت‌اللّٰه سیدعلی خامنه‌ای نیز از جمله شخصیت‌هایی بودند که بر اثر اقدام‌های تروریستی (وحشت افکنی) ضدانقلاب به شدّت مجروح شدند.

پ) اقدامات نظامی

در ابتدای پیروزی انقلاب، سفارت آمریکا در ایران به مرکزی برای حمایت از گروه‌های ضد انقلاب و جاسوسی و نفوذ در برخی جریان‌ها و شخصیت‌های سیاسی و مذهبی، تبدیل شده بود. به همین دلیل، در 13 آبان 1358 دانشجویان پیرو خط امام آنجا را تسخیر کردند و تعدادی از مأموران دولت آمریکا را به گروگان گرفتند. دانشجویان اعلام کردند که چنانچه آمریکا شاه را تحویل دهد و متعهد شود که در امور داخلی ایران دخالت نکند، گروگان‌ها را آزاد خواهند کرد. آمریکا برای رهایی گروگان‌ها اقدام به حملهٔ نظامی کرد، اما هواپیما و بالگردهای آن کشور در صحرای طبس دچار طوفان شن شدند و نیروهای آمریکایی با تحمل تلفات و خسارت گریختند. سرانجام با میانجیگری دولت الجزایر، دانشجویان پس از یک سال و چند ماه گروگان‌های آمریکایی را آزاد کردند.

ت) جنگ تحمیلی

در همان زمانی که کشور ما درگیر آشوب‌های وسیع ضدانقلاب داخلی بود، دشمنان خارجی انقلاب اسلامی، جنگی خانمان‌سوز را به ملت ایران تحمیل کردند.

در سال ششم خواندید که در 31 شهریور 1359، صدام، رئیس حکومت بعثی عراق با پشتیبانی برخی قدرت‌های استکباری، با فرمان حمله به خرمشهر جنگ علیه ایران را آغاز کرد و بخش‌هایی از خاک میهن ما را به اشغال خود درآورد. در طول جنگ تحمیلی، کشورهای مختلفی مانند آمریکا، شوروی، انگلستان، فرانسه، آلمان و … به رژیم بعث عراق انواع کمک‌های تجهیزاتی و اطلاعاتی را می‌رساندند.

جنگ تحمیلی سرانجام پس از هشت سال پایداری ملت و ایثار رزمندگان به پایان رسید. این در حالی بود که صدام به هیچ یک از هدف‌های خود نرسید و حتی نتوانست یک وجب از خاک عزیز کشور ما را جدا کند. دو سال بعد از اعلام آتش بس، ایران و عراق برای تبادل اسرا به توافق رسیدند. پس از آن آزادگان (رزمندگان دربند) ایرانی از اسارت رژیم عراق آزاد شدند و در میان استقبال گرم و با شکوه مردم به میهن اسلامی بازگشتند.

رحلت امام خمینی و انتخاب حضرت آیت‌اللّٰه خامنه‌ای به رهبری

امام خمینی پس از عمری مجاهدت علمی و مبارزه برای تعالی اسلام و سربلندی ایران اسلامی، سرانجام در شامگاه 13 خرداد 1368 در تهران درگذشت. پیکر او را میلیون‌ها عزادار پس از یک تشییع بی‌نظیر تاریخی در نزدیکی بهشت زهرای تهران به خاک سپردند.

عظیم‌ترین ثمرهٔ زندگی ایشان، رهبری انقلابی بزرگ بود. همچنان که آیت‌اللّٰه خامنه‌ای در این باره فرمود: «این انقلاب در هیچ کجای جهان بی‌نام او شناخته نیست.»

استمرار ایستادگی ملت ایران

یک روز پس از درگذشت امام خمینی، مجلس خبرگان رهبری، با توجه به ویژگی‌هایی که قانون اساسی برای رهبر تعیین کرده بود، آیت‌اللّٰه العظمی سید علی حسینی خامنه‌ای را به‌عنوان رهبر جمهوری اسلامی ایران انتخاب کرد. از همان روزهای نخست، ایشان تلاش کردند تا آرمان‌های انقلاب، یعنی استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی، همچنان زنده بماند و مردم ایران به هدف خود از انقلاب یعنی از بین بردن وابستگی کشور به بیگانگان و تأمین حقوق مردم در چارچوب قوانین و ارزش‌های اسلامی برسند.

این مسیر آسان نبود و ایران پس از جنگ با مسائل مختلفی روبه‌رو بود. در داخل کشور، نیاز بود زیرساخت‌هایی که در طول جنگ تخریب شده بود بازسازی شود، اقتصاد رونق بگیرد و کشور به مسیر پیشرفت برگردد. بسیاری از این دشواری‌ها با تلاش مردم، مسئولان و نهادهای مختلف به‌تدریج کاهش یافت؛ اما دشمنی برخی قدرت‌های خارجی با ایران مانع از آن می‌شد که کشور بتواند مشکلات را سریع‌تر حل کند و به مسیر پیشرفت با سرعت بیشتری ادامه دهد.

دخالت و دشمنی برخی قدرت‌های خارجی

همان‌طور که در درس‌های گذشته خواندید، قدرت‌های استعمارگر در قرن‌های گذشته همواره می‌خواستند کشورهای دیگر برخلاف میل آنان عمل نکنند. آنها با فرستادن ارتش‌های خود به مناطق مختلف جهان، مردم را تحت فشار می‌گذاشتند تا خواسته‌هایشان اجرا شود. در مقابل، در بیشتر موارد، مردم آن مناطق تلاش می‌کردند استقلال خود را حفظ کنند و همین مقابله گاهی باعث بروز جنگ می‌شد. ایران یکی از کشورهایی بود که بارها با چنین فشارها و دخالت‌هایی روبه‌رو شد.

یکی از این قدرت‌های استعمارگر در دهه‌های گذشته، آمریکاست. کمک‌های گستردهٔ مالی و تسلیحاتی به صدام برای حمله به ایران، راه‌انداختن جنگ در افغانستان و عراق، دخالت در بحران سوریه، حمله به لیبی و ساخت پایگاه‌های نظامی در منطقه غرب آسیا نشان می‌دهد که آمریکا و متحدانش برای حفظ منافع خود، از جنگ، دخالت سیاسی و حمایت از برخی گروه‌ها استفاده می‌کنند. نتیجه این اقدامات، ناامنی، آوارگی مردم، ویرانی و ضعف دولت‌های محلی است. تکیه‌گاه مهم آمریکا برای بسیاری از این اقدامات، رژیم اسرائیل بوده است. این رژیم بارها برای تصرف سرزمین‌های بیشتر، با مردم فلسطین و کشورهای دیگر وارد جنگ و درگیری شده است. از این‌رو از نگاه بسیاری از ملت‌های منطقه، یکی از عوامل اصلی ناامنی، جنگ و سلطه خارجی در غرب آسیا به شمار می‌آید.

با پویش این رمزینه می‌توانید به متن کاملی درباره تاریخچه، اقدامات و جنایات رژیم اسرائیل دسترسی پیدا کنید.

استقلال و خود اتکائی و توان داخلی

دخالت آمریکا در کشورهای منطقه و نقش رژیم صهیونیستی در جنگ‌ها و ناامنی‌های غرب آسیا، برای ایران پیام روشنی داشت: کشوری که می‌خواهد مستقل و امن بماند، باید به توانایی‌های مردم خود تکیه کند؛ یعنی در زمینه‌هایی مانند علم، تولید، اقتصاد و امنیت نیرومند شود و بتواند از مرزها و منافع خود دفاع کند.

از این رو، در دوره رهبری حضرت آیتاللّٰه العظمی خامنه‌ای پیشرفت علمی، تولید و توسعه فناوری در داخل کشور، تقویت توان دفاعی، حمایت از تولید داخلی، گسترش توان اقتصادی، حفظ وحدت مردم و دفاع از مرزهای کشور اهمیت ویژه‌ای یافت. این مسیر با تلاش مردم، دانشگاه‌ها، نیروهای مسلح، صنعت‌گران، دانشمندان، مدیران و نهادهای مختلف کشور دنبال شد و رهبری جمهوری اسلامی ایران نیز همواره بر آن تأکید داشت.

مقابله با ایران نیرومند و مستقل

حفظ استقلال و افزایش قدرت ایران برخلاف منافع و خواسته‌های آمریکا و رژیم صهیونیستی اسرائیل در منطقه بود. به همین دلیل، تلاش کردند مانع پیشرفت ایران شوند. تحریم‌های اقتصادی، محدودیت‌های مالی و بانکی، جلوگیری از فروش نفت، تبلیغات رسانه‌ای علیه ایران و تلاش برای محدود کردن توان دفاعی کشور به روش‌های مختلف از جمله ترور دانشمندان و فرماندهان از روش‌های آنان بود. هدف آنها این بود که ایران نتواند بدون وابستگی به قدرت‌های خارجی، مسیر استقلال و پیشرفت خود را ادامه دهد. با وجود دشمنی‌ها و فشارها، ایران همواره تلاش کرد ضمن حفظ استقلال و تداوم مسیر پیشرفت، از طریق راهکارهای دیپلماتیک و شرکت در مذاکرات و مجامع بین‌المللی نیز موانع را از سر راه بردارد، اما این تلاش‌ها نیز با دشمنی و تهدیدهای آمریکا و رژیم صهیونیستی روبه‌رو شد.

جنگ تحمیلی در سال 1404 و هدف قرار دادن ارکان قدرت ملی

در سال 1404، دشمنی‌های آمریکا و رژیم صهیونیستی از تحریم، تهدید و جنگ رسانه‌ای فراتر رفت و به حمله نظامی علیه ایران تبدیل شد. نخستین مرحله این حمله در خرداد 1404 رخ داد و با ترور شماری از فرماندهان، دانشمندان و شخصیت‌های اثرگذار کشور آغاز شد. این جنگ دوازده روز ادامه یافت و در جریان آن، شماری از مردم ایران نیز به شهادت رسیدند.

چند ماه بعد، در اسفند 1404، مرحله دوم جنگ آغاز شد؛ مرحله‌ای گسترده‌تر که در ایران به «جنگ رمضان» معروف شد و چهل روز ادامه یافت. جنگ رمضان با حمله به دفتر کار و محل اقامت حضرت آیت‌اللّٰه العظمی سید علی حسینی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، آغاز شد و ایشان به همراه جمعی از اعضای خانواده، شماری از مردم، فرماندهان، دانشمندان و مدیران کشور به شهادت رسیدند.

شهادت دانش آموزان، آموزگاران و کارکنان مدرسه شجرهٔ طیبه در شهر میناب، در همان ساعات آغاز جنگ، نشان داد که دشمن برای رسیدن به هدف‌های خود به هرگونه جنایتی دست می‌زند. این رفتار، ادامه همان روش‌هایی بود که پیشتر در برخی کشورهای منطقه نیز دیده شده بود؛ یعنی استفاده از جنگ و خشونت برای ایجاد ترس، آسیب‌زدن به جامعه و وادار کردن کشورها به عقب‌نشینی.

عبور از بحران با تکیه بر مردم، قانون و نهادها

حضرت آیت‌اللّٰه العظمی سید علی خامنه‌ای رهبر شهید جمهوری اسلامی ایران، همواره هدایتگر و پشتیبان اصلی مسیر استقلال و ایستادگی کشور بودند؛ مسیری که در آن ایران می‌کوشید بر توان مردم خود تکیه کند و زیر بار سلطه خارجی نرود. دشمنان در جنگ رمضان قصد داشتند با هدف قرار دادن رهبری، فرماندهان و نخبگان کشور، روحیه مردم را تضعیف کنند، اداره کشور را دچار سردرگمی سازند و مسیر استقلال‌خواهی ایران را متوقف کنند. ولی مردم مانند دوران جنگ تحمیلی، حزب بعث عراق علیه ایران، با حضور گسترده در خیابان و عمل به نقش و وظایف اجتماعی خود نشان دادند که ایستادگی و وحدت آنان، ستون اصلی مقاومت کشور است. نیروهای مسلح ایران با آمادگی کامل و حفاظت از مرزها و مراکز حیاتی کشور، توانستند امنیت را حفظ کنند. نهادهای قانونی و اجرایی ایران نیز با عمل به وظایف قانونیشان، مدیریت امور کشور را ادامه دادند و مانع هرگونه سردرگمی و اختلال در اداره کشور شدند.

مجلس خبرگان رهبری نیز در این شرایط، با تصمیم به موقع و مطابق قانون اساسی، حضرت آیت‌اللّٰه سید مجتبی خامنه‌ای را به عنوان رهبر جدید جمهوری اسلامی ایران انتخاب کرد. این رویداد نشان داد که استمرار جمهوری اسلامی ایران بر پایه ایمان، مشارکت مردم، رهبری مقتدر، نقش نیروهای مسلح، عملکرد نهادها و قانون استوار است و کشور توانسته است با تکیه بر این ارکان، مسیر استقلال و پیشرفت خود را ادامه دهد.